تفاوت منابع آزمون وکالت و قضاوت

منابع وکالت و قضاوت با هم تفاوت دارند؟

آزمون‌های وکالت و قضاوت از مهم‌ترین آزمون‌های حرفه‌ای حوزه حقوق در ایران محسوب می‌شوند و هرساله هزاران فارغ‌التحصیل حقوق برای ورود به این دو نهاد حقوقی در آن شرکت می‌کنند.
با وجود اشتراکات فراوان در محتوای علمی، منابع این دو آزمون تفاوت‌های اساسی دارند که شناخت آن‌ها می‌تواند نقش بسزایی در موفقیت داوطلبان داشته باشد.

در این مقاله، به بررسی و تحلیل علمی تفاوت‌های منابع آزمون وکالت و منابع آزمون قضاوت پرداخته می‌شود و ویژگی‌های هر آزمون از حیث گستره منابع، نوع سؤالات و رویکرد علمی مقایسه خواهد شد.

نهاد وکالت و دستگاه قضایی هر دو از ارکان اساسی تحقق عدالت در نظام حقوقی ایران محسوب می‌شوند.
ورود به این دو نهاد مستلزم شرکت در آزمون‌های رقابتی و علمی است که به‌طور سالانه برگزار می‌شود.
آزمون وکالت عموماً توسط کانون وکلای دادگستری و مرکز وکلای قوه قضائیه برگزار می‌شود و آزمون قضاوت توسط معاونت منابع انسانی قوه قضائیه سامان‌دهی می‌گردد.

هرچند هر دو آزمون بر مبنای دروس اصلی رشته حقوق طراحی شده‌اند، اما از حیث منابع، نحوه طرح سؤالات و سطح دشواری تفاوت‌های بنیادینی وجود دارد که در ادامه بررسی می‌شود.

دروس مشترک در آزمون وکالت و قضاوت

دروس اصلی که به‌طور مشترک در هر دو آزمون مطرح می‌شوند عبارتند از:

• حقوق مدنی
• آیین دادرسی مدنی
• حقوق جزای عمومی و اختصاصی
• آیین دادرسی کیفری
• حقوق تجارت
• اصول فقه

با وجود این اشتراکات، دامنه منابع و نحوه ارزیابی هر درس در دو آزمون متفاوت است.

منابع آزمون وکالت

آزمون وکالت رویکردی قانون‌محور دارد و تسلط بر قوانین مادر برای موفقیت در این آزمون ضروری است.
ویژگی‌های اصلی منابع آزمون وکالت عبارتند از:

1. تمرکز بر قوانین مادر:
   بیشتر سؤالات از مواد قانونی قانون مدنی، قانون مجازات اسلامی، آیین دادرسی مدنی، آیین دادرسی کیفری و قانون تجارت طرح می‌شود.
2. کاهش نقش آرای وحدت رویه و نظریات مشورتی:
   در آزمون وکالت برخلاف آزمون قضاوت، توجه کمتری به آرای وحدت رویه و نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه می‌شود.
3. کمتر بودن مباحث فقهی:
   اصول فقه در این آزمون در حد مقدماتی و شناخت قواعد استنباط مطرح می‌شود.
4. نوع سؤالات:
   سؤالات به‌صورت تستی چهارگزینه‌ای و عمدتاً با هدف سنجش تسلط بر متن قوانین طرح می‌شوند.

منابع آزمون قضاوت

آزمون قضاوت علاوه بر قوانین مادر، گستره وسیع‌تری از منابع را دربر می‌گیرد و رویکردی تحلیلی‌تر دارد.
ویژگی‌های اصلی منابع آزمون قضاوت عبارتند از:

1. گستردگی منابع:
   علاوه بر قوانین مادر، آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی و رویه‌های قضایی اهمیت بالایی دارند.
2. حضور پررنگ مباحث فقهی:
   اصول فقه و متون فقهی با جزئیات بیشتری مطرح می‌شوند و گاهی نیاز به استنباط از منابع فقهی وجود دارد.
3. مراحل چندگانه:
   آزمون قضاوت شامل مراحل تستی، تشریحی و مصاحبه علمی است و بنابراین، منابع باید به‌صورت عمیق‌تر مطالعه شوند.
4. رویکرد تحلیلی:
   سؤالات این آزمون بیشتر بر قدرت تحلیل حقوقی و توانایی استنباط داوطلبان تمرکز دارند.

جدول مقایسه‌ای منابع آزمون وکالت و قضاوت

تحلیل سطح دشواری دو آزمون

آزمون وکالت به دلیل محدودیت نسبی منابع، برای داوطلبانی که به‌صورت نظام‌مند مواد قانونی را مطالعه کرده‌اند، قابل پیش‌بینی‌تر است.
در مقابل، آزمون قضاوت به دلیل گستردگی منابع، تنوع مراحل و ضرورت تسلط بر استنباط فقهی و رویه قضایی، از دشواری بیشتری برخوردار است.

راهبردهای پیشنهادی مطالعه

1. برای آزمون وکالت:
   تمرکز اصلی بر حفظ مواد قانونی، مرور مستمر و استفاده از کتاب‌های شرح و تست‌های طبقه‌بندی‌شده توصیه می‌شود.
2. برای آزمون قضاوت:
   علاوه بر مطالعه قوانین، باید به تحلیل آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی و منابع فقهی پرداخت. تمرین نوشتن پاسخ‌های تشریحی و آمادگی برای مصاحبه علمی نیز ضروری است.

پس:

شناخت دقیق تفاوت منابع آزمون وکالت و قضاوت می‌تواند مسیر مطالعاتی داوطلبان را روشن‌تر سازد.

منابع آزمون وکالت محدودتر و قانون‌محورتر است، در حالی که منابع آزمون قضاوت گسترده‌تر بوده و علاوه بر قوانین مادر، رویه‌های قضایی و مباحث فقهی را نیز شامل می‌شود.
این تفاوت باعث می‌شود آزمون قضاوت از حیث گستره منابع و مراحل ارزیابی دشوارتر باشد.

تفاوت منابع آزمون وکالت و قضاوت

(نسخه کامل‌تر با منابع دقیق)

دروس و منابع آزمون وکالت

آزمون وکالت شامل ۷ درس اصلی است:

1. حقوق مدنی
2. آیین دادرسی مدنی
3. حقوق جزای عمومی و اختصاصی
4. آیین دادرسی کیفری
5. حقوق تجارت
6. حقوق اساسی
7. اصول فقه و متون فقه

منابع مهم هر درس آزمون وکالت:

حقوق مدنی:

• قانون مدنی
• قانون مسئولیت مدنی
• قانون روابط موجر و مستأجر (۱۳۵۶ و ۱۳۷۶)
• کتاب‌های دکتر کاتوزیان (اموال و مالکیت، اشخاص و محجورین، عقود معین، وقایع حقوقی)
• مجموعه آرای وحدت رویه مرتبط

آیین دادرسی مدنی:

• قانون آیین دادرسی مدنی
• قانون اجرای احکام مدنی
• قانون شوراهای حل اختلاف

حقوق جزا:

• قانون مجازات اسلامی (بخش عمومی و اختصاصی)
• قانون جرایم رایانه‌ای
• قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز
• کتاب‌های دکتر اردبیلی (حقوق جزای عمومی و اختصاصی)

آیین دادرسی کیفری:

• قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و اصلاحات آن
• قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب

حقوق تجارت:

• قانون تجارت (دفاتر تجاری، شرکت‌ها، برات، سفته و چک، ورشکستگی)
• قانون صدور چک
• قوانین خاص مرتبط با شرکت‌ها

حقوق اساسی:

• قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
• مجموعه قوانین و مقررات حقوق اداری و عمومی
• کتاب‌های دکتر قاضی شریعت‌پناهی و دکتر هاشمی

اصول فقه و متون فقه:

• لمعه دمشقیه (ابواب بیع، اجاره، نکاح، طلاق و… )
• تحریر الروضه
• اصول فقه مظفر

دروس و منابع آزمون قضاوت

آزمون قضاوت عمدتاً شامل ۶ درس اصلی است:

1. حقوق مدنی
2. آیین دادرسی مدنی
3. حقوق جزا (عمومی و اختصاصی)
4. آیین دادرسی کیفری
5. اصول فقه و فقه استدلالی
6. حقوق تجارت (در حد محدودتر نسبت به وکالت)

منابع مهم هر درس آزمون قضاوت:

• حقوق مدنی: قوانین مادر + منابع فقهی و آرای وحدت رویه
• آیین دادرسی مدنی: قوانین آیین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی + رویه قضایی
• حقوق جزا: قانون مجازات اسلامی + تحلیل فقهی جرائم و حدود + آرای وحدت رویه
• آیین دادرسی کیفری: قوانین آیین دادرسی کیفری و قوانین خاص کیفری
• اصول فقه و فقه: لمعه دمشقیه، تحریر الروضه، اصول فقه مظفر، منابع استنباطی فقهی
• حقوق تجارت: قانون تجارت و قوانین خاص تجاری

نکته: در آزمون قضاوت، آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی و رویه قضایی نقش بسیار پررنگی دارند و علاوه بر آزمون تستی، در مراحل تشریحی و مصاحبه علمی نیز ملاک عمل هستند.

جدول مقایسه‌ای (به‌روزشده با حقوق اساسی و متون فقه)

پس:

آزمون وکالت منابع مشخص‌تری دارد و تمرکز آن بر حفظ قوانین مادر و تسلط بر مواد قانونی است.
در مقابل، آزمون قضاوت نیازمند تحلیل حقوقی، تسلط بر رویه قضایی و مباحث فقهی عمیق‌تر است.

کتاب‌های پیشنهادی (با محوریت دوراندیشان)

الف) حقوق مدنی

1. کتاب کمک حافظه حقوق مدنی – دوراندیشان (نویسنده: دکتر مهدی فلاح خاریکی )
2. مجموعه پرسش‌های چهارگزینه‌ای مدنی (دوراندیشان – تست‌های طبقه‌بندی شده)
3. کتاب‌های مدنی ۸ جلدی
4. قوانین خاص مهم:
   – قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۵۶ و ۱۳۷۶
   – قانون مسئولیت مدنی
   – قانون حمایت خانواده

ب) آیین دادرسی مدنی

1. شرح جامع ایین دادرسی مدنی – دوراندیشان (تشریحی و تستی)
2. تست‌های طبقه‌بندی شده آیین دادرسی مدنی دوراندیشان
3. قوانین خاص مهم:
   – قانون اجرای احکام مدنی
   – قانون شوراهای حل اختلاف

ج) حقوق جزای عمومی و اختصاصی

1. حقوق جزای عمومی و اختصاصی – دوراندیشان (دکتر شادی عظیم‌زاده – تلخیص و نکته)
2. مجموعه پرسش‌های چهارگزینه‌ای جزا (دوراندیشان) دکتر شادی عظیم‌زاده
3. قوانین خاص مهم:
   – قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز
   – قانون جرائم رایانه‌ای
   – قانون مبارزه با مواد مخدر
   – قانون کاهش مجازات حبس تعزیری

د) آیین دادرسی کیفری

1. آیین دادرسی کیفری – دوراندیشان (شرح و تست) دکتر شادی عظیم‌زاده
2. کتاب‌های دکتر خالقی
3. قوانین خاص مهم:
   – قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب
   – قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی

هـ) حقوق تجارت

1. حقوق تجارت – دوراندیشان اینفوگرافی حقوق تجارت
2. کتاب‌های دکتر ربیعا اسکینی (شرکت‌ها، برات، ورشکستگی)
3. قوانین خاص مهم:
   – قانون صدور چک (اصلاحی ۱۳۹۷)
   – قانون ثبت شرکت‌ها
   – قانون بازار اوراق بهادار

و) حقوق اساسی (ویژه آزمون وکالت)

1. حقوق اساسی – دوراندیشان (جامع)
2. کتاب دکتر سید محمد هاشمی (جلد ۱ و ۲)
3. قوانین خاص مهم:
   – قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
   – قانون مدیریت خدمات کشوری

ز) اصول فقه و متون فقه

1. متون فقه – دوراندیشان (مؤلف: دکتر مسجد سرایی)
2. تحریر الروضه – شهید ثانی (ابواب بیع، نکاح و…)
3. اصول فقه مظفر (تلخیص و نکته)
4. قوانین خاص: – (مبنای آن متون فقهی است نه قوانین موضوعه)

قوانین خاص مهم که باید برای هر دو آزمون مطالعه شوند:

• آرای وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور (به‌روزرسانی سالانه)
• قانون ثبت اسناد و املاک
• قانون حمایت خانواده
• قانون کار و تأمین اجتماعی (موارد مرتبط)
• قانون بیمه
• قانون مدنی و قوانین خاص مرتبط با ارث، نکاح و طلاق
• مجموعه کامل آیین‌نامه‌های مربوط به آیین دادرسی کیفری و مدنی

نکته کلیدی

برای آزمون قضاوت علاوه بر این منابع، رویه قضایی و نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه بسیار اهمیت دارد.
مؤسسه دوراندیشان نیز کتاب‌های تحلیلی ویژه قضاوت دارد که علاوه بر تست، بخش‌های استدلالی و تشریحی را پوشش می‌دهد.